Nestinspectie checklist: wat let je op bij een nestbezoek?

Een bijenvolk inspecteren is als een doktersbezoek voor je bijen. Het is het moment dat je de vinger aan de pols houdt en zeker weet dat je kolonie sterk en gelukkig is.

Het gaat niet alleen om snel kijken of er bijen zijn; het is een nauwkeurige controle van de gezondheid, de groei en de eventuele gevaren in het nest. Een grondige aanpak zorgt voor een lang leven van je volk, meer honing en minder zorgen over ziektes. In dit artikel lees je precies wat je moet doen en checken tijdens een nestbezoek, zodat je zelfverzekerd de kast open trekt.

Waarom en wanneer moet je inspecteren?

De frequentie van je inspectie hangt af van het seizoen en de conditie van je volk. In de lente en zomer, als de bijen druk bezig zijn met groeien en verzamelen, is regelmatig kijken essentieel.

Je wilt groeiproblemen snel oplossen. In de herfst draait het om de voorbereiding op de koude maanden.

De Nederlandse Bijenbond adviseert minimaal één inspectie per maand in het voorseizoen. Bij een sterk groeiend volk of problemen kijk je vaker. Een gezond volk leeft langer – soms wel 2 tot 3 jaar langer – en produceert gemiddeld 50 tot 80 kilo honing per jaar. Het vroegtijdig opsporen van problemen, zoals de beruchte Varroamijt, voorkomt dat je later chemische middelen moet inzetten.

Benodigdheden: Zorg dat je klaar bent

Voordat je de kast opent, moet je gereedschap klaarliggen. Niets is vervelender dan midden in de inspectie op zoek te moeten naar een mesje. Hier is je basisuitrusting:

• Een bijenpak: Veiligheid eerst. Een compleet pak met handschoenen is essentieel. Merken als Swienty of Beekeeper bieden goede kwaliteit, variërend van €80 tot €200. Kies wat comfortabel zit.
• Een inspectieblad: Een schema van je kast waarin je bijhoudt wat je ziet: hoeveel ramen bezet zijn, waar de koningin zit, en hoeveel voer er is.
• De juiste tools: Een zachte borstel om bijen voorzichtig te verplaatsen, een schroevendraaier of kastmes om de deksel te lichten, en een stevig raamrek om de raampjes veilig vast te houden.
• Varroa-middelen: Hoewel je niet altijd behandelt, heb je soms een val of alcohol nodig om de mijtstand te meten. Denk aan een doorschijnende val zoals de Varroa EasyCheck.

De inspectie: Stap voor stap

Als je begint, werk je geordend en rustig. Haastige bewegingen zorgen voor gestreste bijen.

1. De visuele check van bovenaf

Open de kast voorzichtig en begin met kijken. Voordat je de ramen pakt, kijk je naar het gedrag buiten de kast. Nu pak je de ramen. Haal ze voorzichtig uit de kast en houd ze horizontaal boven de kastopening.

• De vliegbaan: Zie je een drukke stroom bijen die in- en uitvliegen? Dat duidt op een actief, gezond volk. Een lege ingang kan wijzen op problemen.
• De geur: Een gezonde kast ruikt naar was en honing. Een zure, rotte of onprettige geur kan duiden op schimmel of bederf.
• De grootte: Schat het aantal bijen. Een sterk volk heeft al snel 10.000 tot 20.000 bijen in de zomer en bezet veel raampjes.

2. De binnenzijde inspecteren

Laat nooit een raam los boven de grond hangen. Het belangrijkste doel is soms de koningin te spotten.

De koningin vinden

Ze is meestal groter en heeft een langere buik dan de werksters.

De broednest controleren

Je zoekt naar eitjes: kleine, witte korreltjes die op de bodem van de cel vastzitten. Zie je eitjes, dan weet je dat de koningin recent nog heeft gelegd en het volk leeft. Let ook op gesloten larven (witte wormpjes in cellen) en gesloten broedcellen (donkere doppen).

• Open broed: Eitjes en larven. Dit toont aan dat de koningin actief is.
• Gesloten broed: Donkere doppen. Dit laat zien dat het volk groeit.
• Verstoorde cellen: Kijk naar beschadigde larven of uitgedroogde cellen. Dit kan wijzen op ziektes zoals Amerikaans of Europees Vuilbroed.

Varroamijt en andere plagen

Een gezond volk heeft een compact broednest. Je ziet hier eitjes, larven en poppen bij elkaar, vergelijkbaar met hoe je bij het verantwoord fokken met teven nauwkeurig de ontwikkeling van nieuw leven monitort.

Controleer de bijen op de aanwezigheid van de Varroamijt. Kijk naar bijen met ontbrekende vleugels of misvormde poten (kortere vleugels bij darren), wat kan duiden op virusoverdracht door de mijt. Een donkere, glanzende bij is gezond; een vale of kale bij is dat minder.

3. De voedselvoorraad checken

Let ook op andere indringers. Zie je kleine spinnenwebben of uitgedroogde resten?

Dat kunnen vleermuizen of vogels zijn die ’s nachts binnenkwamen. Schimmelplekken (witte of groene aanslag) zijn een teken van vochtproblemen.

• Honingramen: Deze zitten vaak aan de zijkanten of bovenkant van het nest. Een raam vol met gesloten honing (wit was) is ideaal.
• Stuifmeel: Dit ziet er uit als gekleurde pluggen in de cellen (oranje, geel of bruin). Zonder stuifmeel kunnen larven niet groeien.

Zonder eten sterft een volk. Controleer de hoeveelheid honing en stuifmeel.

In de herfst meet je de zwaarte van de kast. Een volk moet minimaal 30 tot 40 kilo voer hebben om de winter door te komen. Is het licht? Dan moet je bijvoeren met suikerdeeg of siroop, net zoals je bij een hond de Malinois vacht verzorgen moet om hem in topconditie te houden.

Veelvoorkomende problemen tijdens een inspectie

Niet elke inspectie verloopt vlekkeloos. Hier zijn scenario’s waar je op moet anticiperen:

Een agressieve zwerm

Soms zijn bijen terughoudend of agressief, vooral bij slecht weer of als de koningin verloren is geraakt. Blijf kalm. Bewegingen abrupt maken jaagt ze op. Sluit de kast rustig en probeer het later op de dag opnieuw. Als je scheuren in de raten ziet of losse delen in de kast, repareer dit direct.

Een beschadigd nest

Beschadigde raten kunnen omvallen en het volk verwoesten. Gebruik bijenwas of reparatiekit om scheuren te dichten.

De koningin niet zien

Geen paniek. Je hoeft de koningin niet te zien om te weten dat ze er is. Zie je eitjes?

Dan is ze er. Zoek niet te lang; het storen van het volk is erger dan het niet zien van de koningin.

Preventie en onderhoud na de inspectie

Na het sluiten van de kast ben je nog niet klaar. Goed onderhoud voorkomt problemen voor de volgende ronde.

• Hygiëne: Veeg propolis en wasresten weg van de kastbodem en de randen. Dit voorkomt schimmel en ongedierte.
• Varroa-monitoring: Gebruik de data van je inspectie om een behandelplan te maken. Bijenliefhebbers gebruiken vaak methoden zoals oxalaat of mierenzuur, afhankelijk van het seizoen.
• Logboek bijhouden: Schrijf direct na de inspectie op wat je hebt gezien. Dit helpt je patronen te herkennen, zoals een plotselinge daling van het broed of een tekort aan voer.

Een goede inspectie is een investering. Door regelmatig en zorgvuldig te kijken, houd je je bijen gezond en productief.

Met deze complete checklist voor een Malinois pup in de hand ben je klaar voor elk nestbezoek.